Kurdish Spring in Spring Warsaw
Mamy wielką przyjemność zaprosić Państwa na kolejne wydanie kurdyjskiego festiwalu filmowego Kurdish Sun in Spring Warsaw: Kurdowie i inni, który odbędzie się w dniach 17-19.04.2026 w UStudio Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy (CKF) przy Alejach Jerozolimskich 20. Współorganizatorami festiwalu są CKF oraz Pracownia Studiów Kurdyjskich i Katedra Iranistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Festiwal został dofinansowany w ramach projektu Inicjatywa Doskonałości (IDUJ). Główną ideą tegorocznego festiwalu jest zwrócenie uwagi na osoby niebędące Kurdami – zwłaszcza przedstawicielki i przedstawicieli irańskiej, tureckiej i arabskiej większości – które były otwarte na wysłuchanie głosu Kurdów i które nieraz ryzykowały życie, sprzeciwiając się opresyjnej polityce własnych państw i redukującym, dehumanizującym narracjom, które jej towarzyszą.
Podczas gdy dominująca globalna narracja na temat ludności kurdyjskiej często powtarza powiedzenie „Kurds have no friends but mountains/ Kurdowie nie mają przyjaciół poza górami”, wskazując na powtarzające się zdrady ze strony polityki międzynarodowej, chcemy zwrócić uwagę na ludzi, którzy stali się prawdziwymi przyjaciółmi Kurdyjek i Kurdów. Zamiast pesymistycznego sloganu “No friends but mountains” chcemy promować ideę, że Kurdowie i Kurdyjki mogą mieć przyjaciół. Co więcej, bycie „przyjacielem Kurdów” może stać się bardziej powszechną i cenioną wartością. Sztuka i sieci społecznościowe, umożliwiają dotarcie do zwykłych „innych” – w tym osób z tureckiej, irańskiej i arabskiej większości – i zaproszenie ich do wysłuchania kurdyjskich głosów, stawianych postulatów politycznych i uświadomienia sobie, dlaczego są ważne. W dłuższej perspektywie tego rodzaju zaangażowanie może również wpłynąć na politykę międzynarodową.
Ponadto, w pokazach i warsztatach filmowych chcemy zwrócić uwagę na międzynarodowy fenomen DAANES/ Rożawy, rewolucyjnej przestrzeni autonomicznej w Syrii, która powstała dzięki staraniom Ruchu Wyzwolenia Kurdystanu. W jej budowę włączyły się również wszystkie inne zamieszkujące te tereny grupy etniczne i religijne. Idee przyświecające rewolucji Rożawy stały się również w Polsce inspiracją dla powstania pro-kurdyjskiego i pro-rewolucyjnego aktywizmu. Kino, z jego potężnym potencjałem emocjonalnym i filozoficznym, a także pytaniami i dyskusjami, które prowokuje – pobudzając wyobraźnię moralną, pamięć zbiorową i refleksję etyczną – wydaje się szczególnie odpowiednim narzędziem budowania wzajemnego zrozumienia i zaufania, będących warunkiem wszelkiej przyjaźni. Jednocześnie Europa – w tym Europa Środkowo-Wschodnia, z własnymi trudnymi doświadczeniami historycznymi i rolą sztuki w pobudzaniu wyobraźni moralnej jest jak najbardziej odpowiednią platformą dla takiej inicjatywy. Pokazy i dyskusje uświetni swoim występem kurdyjska pieśniarka Pervin Kaplan.
17 kwietnia (piątek): Walka kurdyjskich kobiet oczami Shahrzad Arshadi
Projekcja dwóch filmów dokumentalnych Shahrzad Arshadi: „Dancing for Change” (2015) i „Dengbêj” / „Opowiadaczka” (2024), CKF, UStudio AL. Ujazdowskie 20
Czas i miejsce: godz. 19.00, Ustudio, Aleje Ujazdowskie 20, Warszawa
Dyskusja po filmie z udziałem Shahrzad Arshadi, Heleny Kereczoch i Ebrahima Barzegara
Prowadzenie: Joanna Bocheńska
Po dyskusji występ muzyczny Pervin Kaplan.
Podczas panelu omówimy filmy dokumentalne i podróż filmową Shahrzad Arshadi. Poruszymy również temat Rojhelatu (Kurdystanu irańskiego) i mniejszości w Iranie, w tym w kinie irańskim. Dancing For Change/Tańcząc w imię zmiany, Kanada 2015 (50 min), język kurdyjski (sorani) i perski, napisy w języku angielskim i polskim.
Dancing For Change to film dokumentalny o kurdyjskich lewicowych bojowniczkach i aktywistkach, ich ideałach, aktywizmie i wizjach lepszego świata. Opowieść koncentruje się na sześciu Kurdyjkach z Iranu należących do trzech różnych pokoleń. Mieszkają one ze swoimi towarzyszkami w górskim obozie, gdzie od 1979 roku organizują się i walczą przeciwko opresji Islamskiej Republiki Iranu. Dołączyły do podziemnej organizacji z powodu skrajnej przemocy, jakiej doświadczają w swoim kraju.
Dengbêj / Dengbeż (Opowiadaczka), 35 minut / 2024 Kanada, język kurdyjski (kurmanji, sorani) i perski, napisy w języku angielskim i polskim Dengbêj to kurdyjskie słowo oznaczające wykonawcę lub wykonawczynię tradycyjnej twórczości ustnej. Film jest opowieścią o historii dwóch młodych kobiet z gór Kurdystanu. Peyman, odważnej i życzliwej przywódczyni o duszy równie pięknej jak majestatyczne góry, oraz Viyan lwie serce, która śpiewa pieśni magicznym niebiańskim głosem. Film zwyciężył w kategorii Najlepszy Krótkometrażowy Film Dokumentalny na festiwalu KIIFF (Kurdish International Independent Film Festival 2025).
18 kwietnia (sobota): Sprzeciw wobec milczenia. Dziedzictwo İsmaila
Pokaz filmu dokumentalnego Bizim İsmail/Nasz Ismail (2024, Turcja) w reżyserii Fatina Kanata i Öndera İnce
Czas i miejsce: godz. 17.00, UStudio, Aleje Ujazdowskie 20, Warszawa
Dyskusja po filmie z udziałem: Fatmy Edemen, Cansu Yumuşak, Onura Yılmaz, Cema Koç
Prowadzenie: Karol Kaczorowski
Dyskusja poświęcona będzie bohaterowi filmu dokumentalnego İsmailowi Beşikçi, tureckiemu symbolowi niezłomności, odwagi i solidarności w obliczu represyjnego państwa. Zastanowimy się również nad rolą przyjaźni, aktywizmu oraz nauki, humanistyki i sztuki w sytuacji autorytaryzmu w Turcji.
İsmail Beşikçi (ur. 1939) to turecki socjolog, filozof, rewolucjonista i pisarz, który spędził, z przerwami, około 17 lat w tureckim więzieniu. Oskarżano go o separatystyczną i lewicową propagandę, której źródłem były jego prace o Kurdach w Turcji i na Bliskim Wschodzie. Jego książka „Order of Eastern Anatolia: Social-Economic and Ethnic Foundations”, opublikowana po raz pierwszy w 1969 roku, w której opisywał społeczeństwo kurdyjskie oraz zachodzące w nim procesy społeczno-gospodarcze i polityczne, uczyniła go wrogiem publicznym numer jeden w Turcji. Chociaż książka nie wywołała większej debaty ani w kręgach akademickich, ani intelektualnych, uniwersytet podjął wobec niego środki dyscyplinarne, które doprowadziły do oskarżenia i procesu sądowego. Został zatrzymany i postawiony przed sądem, gdzie skazano go na 13 lat więzienia za naruszenie “niepodzielności narodu tureckiego”. W późniejszych latach bywał zwalniany i ponownie aresztowany. Nigdy nie znalazł pracy w tureckiej przestrzeni akademickiej. Prowadził badania jako niezależny naukowiec zmagając się z trudną sytuacją finansową. Film dokumentalny „Bizim İsmail” przedstawia Beşikçiego i jego kurdyjskich towarzyszy, z którymi odbywał wyroki. Subtelny i zabawny film trafnie ukazuje mroczną stronę i brutalność reżimu, ale przede wszystkim zwraca uwagę na moc przyjaźni i odwagi w stawianiu oporu uciskowi państwa.
19 kwietnia (niedziela) Polska - Rożawa Wspólna Sprawa
Projekcja filmu dokumentalnego „Blooming in the desert”/Kwitnąc na pustyni w reżyserii Benedetty Argentieri (30 min, 2020).
Czas i miejsce: godz. 17.00, Aleje Ujazdowskie 20, Warszawa
„Blooming in the Desert” to poruszający dokument, który zgłębia transformację Rakki w Syrii po pokonaniu ISIS. Rakka, niegdyś znana jako „stolica” ISIS, jest obecnie odbudowywana przez nowe pokolenie kobiet, które stoją na czele zmian. Film śledzi losy trzech niezwykłych kobiet – Maryam Ibrahim, kierującej Biurem Administracji Kobiet; Awaft Al Issy, pracującej w gminie; oraz Hind Abdulaziz, muzyk i piosenkarki – które przełamują bariery i odgrywają kluczową rolę w odrodzeniu miasta. Pod opresyjnymi rządami ISIS i poprzedniego reżimu Baas kobiety były w dużej mierze wykluczone z życia publicznego. Teraz kobiety te nie tylko przyczyniają się do odbudowy Rakki, ale także na nowo definiują przyszłość kobiet w Syrii. Po filmie dyskusja z udziałem przedstawicieli ruchu solidarnościowego Rojava/DAANES. Współprowadzący: Marcin Skupiński, Helena Kereczoch „Polska-Rożawa Wspólna Sprawa” to hasło i ruch solidarności zakorzeniony w środowiskach anarchistycznych i lewicowych, aktywnie wspierający Demokratyczną Autonomiczną Administrację Północnej i Wschodniej Syrii (znaną powszechnie jako Rożawa). W jego ramach organizowane są sieci wymiany informacji, demonstracje, wydarzenia kulturalne, dyskusje i prezentacje a także zbiórki środków finansowych, które zawsze podkreślają wspólnotę wartości takich jak antyfaszyzm, feminizm, ekologia i wielokulturowość. Rosnąca sieć solidarności sprzeciwia się atakom na kobiety, Kurdyjki oraz przedstawicielki innych mniejszości, prowadzonym przez Turcję, Iran i fundamentalistów we wszystkich częściach Kurdystanu. Prezentując film o kobietach organizujących się w Rakkce, niegdyś stolicy tzw. Państwa Islamskiego, pragniemy pokazać powody dla wspierania Ruchu Wyzwolenia Kurdystanu przez osoby w Syrii i poza jej granicami. Dziś organizacje kobiece i prawa kobiet w Rakkce są znów zagrożone. Wspierani przez państwa Zachodu fundamentaliści przejęli znaczną część terenów DAAPWS atakując przede wszystkim rewolucyjne instytucje kobiece i związane z nimi kobiety. Czy kobiety w Rakkce znów będą zmuszone do życia pod czarnymi zasłonami? W dyskusji będziemy chciały odnieść się do bieżącej sytuacji w regionie jak również zwrócić uwagę na fenomen międzynarodowej i polskiej solidarności z DAAPWS (Rożawą).
Współprowadzący: Helena Kereczoch i Marcin Skupiński
Uczestnicy:
Shahrzad Arshadi, pochodząca z Gilanu (Iran) i obecnie mieszkająca w Montrealu, jest wielokrotnie nagradzaną artystką, która używa różnych środków wyrazu. Ponadto jest feministką i aktywistką na rzecz sprawiedliwości społecznej. W swojej karierze artystycznej zajmowała się różnymi formami sztuk wizualnych, jest także dramatopisarką i performerką. Interesują ją zagadnienia pamięci i kultury. Shahrzad jest laureatką tzw. Małej Nagrody 2018 dla montrealskiego Centrum Historii Ustnej i Cyfrowego Opowiadania (Montreal’s Center for Oral History and Digital Storytelling) za historię ustną, performans i twórczość realizowane w społeczności. Otrzymała również Nagrodę Louise Garfield 2020 przyznawaną przez Nightwood Theater w Toronto. Jej sztuki i performanse zostały wyprodukowane przez Montreal Life Story Project 2011 (It Is Only Sound That Remains), Centre For Oral History and Digital Storytelling 2015 (Come Wash With Us; Seeking Home in Story), Montreal Arts Interculturels 2018 (Forbidden Voices). Shahrzad jest członkinią „Tasht Collective”, grupy badawczo-twórczej, skupiającej się na historiach z Bliskiego Wschodu. Od 2015 roku Tasht Collective była zapraszana do występów w Montrealu, Ottawie, Toronto i Nowym Jorku. Shahrzad wyreżyserowała również kilka filmów dokumentalnych, w tym „Dengbej – Dengbeż/Opowiadaczka”, który otrzymał nagrodę dla najlepszego krótkometrażowego filmu dokumentalnego na Kurdyjskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w 2025 roku.
Helena Kereczoch – feministka i anarchistka, od wielu lat zaangażowana we wspieranie Ruchu Wyzwolenia Kurdystanu. Spędziła 2,5 roku pracując w oddolnych instytucjach w DAAPWS (Rożawie), skupiając się przede wszystkim na autonomicznej administracji kobiet.
Ebrahim Barzegar, urodzony w Mazandaranie (Iran) jest doktorantem na kierunku nauki o sztuce (filmoznawstwo) na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na reprezentacji i teoretyzacji krajobrazów pustynnych w kinie irańskim, a także na kinie Bliskiego Wschodu, literaturze kurdyjskiej i filmach drogi. Opublikował między innymi rozdział książki „Landscape Allegory in Nacer Khemir’s Desert Trilogy” w „Global Cinema Studies in Landscape Allegory”, a także „Toward Transnational Desert Landscape in Shirin Neshat’s Films”, która ukaże się wkrótce w „ReFocus: The Films of Shirin Neshat”, Edinburgh University Press, 2026. Jego artykuł „Sound Colonization and Desert Agency in Óliver Laxe’s Sirāt” ma ukazać się wkrótce w kwietniowym numerze „Kwartalnika Filmowego”. Prezentował swoje badania na kilku konferencjach międzynarodowych, m.in.:„Desert Landscape and Memory: Cultural Identity and Kurdishness in Bachtyar Ali’s Novels” podczas IV Międzynarodowej Konferencji Studiów Kurdyjskich na Uniwersytecie Kurdystanu w Hewlêrze (2025) oraz „Darkness as Resistance: Subaltern Awakening and Kurdish Identity in Bachtyar Ali’s Conquest of Darkness” podczas Międzynarodowego Seminarium Naukowego Studiów Kurdyjskich na Uniwersytecie Sofijskim (27 października 2025). Oprócz działalności naukowej był pomysłodawcą i organizatorem Irańskiego Klubu Filmowego w Katedrze Iranistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Joanna Bocheńska, adiunkt w Zakładzie Iranistyki Instytutu Orientalistyki UJ, kierowniczka Pracowni Studiów Kurdyjskich, obecnie również pełniąca obowiązki kierownika Katedry Iranistyki. Do dziś kierowała trzema projektami badawczymi, Jak uczynić głos słyszalnym? Ciągłość i przemiany Kurdyjskiej kultury i rzeczywistości społecznej w perspektywie postkolonialnej (2013-2018), Obywatele świata: Współczesna literatura kurdyjska i proces kształtowania dziedzictwa kulturowego jako sposoby transformacji i rewitalizacji kurdyjskiego języka i tradycji ustnej (2020-2023) oraz Aktywizm i jego moralne i kulturowe podstawy: alternatywne obywatelstwo i rola kobiet w Kurdystanie i diasporze (ALCITfem, 2021-2024) finansowanymi w ramach środków Narodowego Centrum Nauki i Funduszy Norweskich. W 2022 otrzymała nagrodę Benedykta Polaka za rozwój i popularyzację studiów kurdyjskich w Polsce. Jest autorką i współautorką wielu publikacji naukowych. Jej główny obszar zainteresowań obejmuje kurdyjskie dziedzictwo, tradycję ustną, literaturę klasyczną i współczesną, aktywizm kobiet, a także kino i sztukę Bliskiego Wschodu. Przetłumaczyła z kurdyjskiego na język polski baśnie kurdyjskie Opowieści Dengbeżów 2014 i opowiadania Mehmeta Dicle pt. Gorączka (2020). Jest także fotografką i poetką, patrz: www.joannabochenska.com. Od 2013 roku redaguje stronę www.kurdishstudies.pl.
Pervin Kaplan - kurdyjska pieśniarka z Bakur, urodzona w Yüksekova. Z muzyką zetknęła się w swojej rodzinie już we wczesnym dzieciństwie, a później kontynuowała naukę u tradycyjnej śpiewaczki Dengbeż Gazîn. Dengbeż Gazîn wprowadziła ją w tradycję dengbejî jeszcze w młodym wieku wskazując na ogromny potencjał kobiet. Wpływ Dengbeż Gazîn głęboko ukształtował jej rozumienie muzyki, opowiadania historii i kurdyjskiego dziedzictwa. „Po przeprowadzce do Polski znalazłam się w miejscu, gdzie społeczność kurdyjska była niewielka, a wydarzenia kulturalne stanowiły rzadkość. Jednak to wyzwanie tylko wzmocniło moje pragnienie, by zajmować się kurdyjską muzykę i kulturę. Postrzegałam muzykę jako siłę jednoczącą i pomimo trudności w organizacji wydarzeń, byłam zdeterminowana, by coś zmienić. Zacząłem współpracować z organizacjami, oferując prezentacje na temat kurdyjskiej kultury, życia codziennego i tradycji. Każde wydarzenie kończyło się występem, pozwalając mi dzielić się moją muzyką i głosem z tymi, którzy chcieli poznać moje dziedzictwo”.
Fatma Edemen, urodzona w Adanie w Turcji, ukończyła dziennikarstwo na Uniwersytecie w Ankarze oraz kulturoznawstwo: Comparative Heritage Studies na Uniwersytecie Jagiellońskim. Obecnie jest pracownikiem naukowym w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, gdzie pracuje jako stypendystka programu SAFE (Supporting At-Risk Researchers with Fellowships in Europe) oraz doktorantka nauk o sztuce w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych. Jako badaczka wizytująca przebywała na Uniwersytecie Filmowym Babelsberg im. Konrada Wolfa w Poczdamie w Niemczech, w ramach grantu badawczego DAAD. Jej rozprawa doktorska pt. „Curating Kurdishness Through Film Festivals” (Kuratorowanie kurdyjskiej tożsamości poprzez festiwale filmowe) podejmuje temat praktyk kuratorskich dotyczących reprezentacji Kurdów na festiwalach.
Cansu Yumuşak, urodzona w Aydın w Turcji, jest psychologiem społecznym i klinicznym. Zajmowała się głównie zagadnieniami związanymi z organizacjami, np. kobiet socjalistycznych i grup dążących do sprawiedliwości. Ukończyła studia licencjackie i magisterskie na Uniwersytecie Technicznym Bliskiego Wschodu w Ankarze na kierunku psychologia i psychologia społeczna. Jej druga praca licencjacka dotyczyła dramatopisarstwa na Wydziale Teatralnym Uniwersytetu w Ankarze, a drugi tytuł magistra otrzymała w zakresie psychologii klinicznej na Uniwersytecie Ekonomiczno-Humanistycznym w Warszawie. Jej tematem badawczym w zakresie psychologii społecznej był dylemat między reprezentacją, a performansem wśród socjalistycznych kobiet. W zakresie psychologii klinicznej zajmowała się zagadnieniem rozwoju po traumie, zwłaszcza po tym jak stała się członkinią tzw. Grup Dążących do Sprawiedliwości, które powstały po atakach ISIS w 2015 roku. Jest również dramatopisarką i członkinią Inicjatywy Rodzin Suruç. Obecnie pracuje jako psycholog.
Cem Koç urodzony w Elbistanie (Turcja) jest doktorantem na Uniwersytecie Ulster, specjalizującym się w obszarze kina transnarodowego, filmach dokumentalnych, kinie i studiach dekolonialializacyjnym. Ukończył studia licencjackie na Uniwersytecie w Ankarze oraz studia magisterskie z mediów, kultury i społeczeństwa na GSSR PAN w Warszawie i Uniwersytecie Lancaster. Aktualne jego badania koncentrują się na związkach kurdyjskiej kultury dokumentalnej i pamięci kulturowej w Turcji, analizowanych z perspektywy dekolonializacyjnej. Od 2025 jest badaczem gościnnym w Pracowni Studiów Kurdyjskich na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.
Onur Yılmaz, urodzony w Mersin w Turcji, jest ekologiem z tytułem licencjata z elektrotechniki i elektroniki oraz tytułem magistra z fizyki. Podczas studiów magisterskich i doktoranckich przez rok pracował nad fizyką nowych materiałów wykorzystywanych do poprawy wydajności ogniw i paneli słonecznych. Po przerwaniu doktoratu pełnił różne funkcje organizatora i propagandysty w ruchu socjalistycznym. Od 2020 roku pełni różne funkcje w Polen Ecology Collective, marksistowskiej grupie ekologicznej w Turcji. Odpowiada za media społecznościowe, stronę internetową, relacje międzynarodowe oraz redakcję książek.
Karol Kaczorowski jest socjologiem i antropologiem kulturowym pracującym w Centrum Zaawansowanych Studiów nad Ludnością i Religią (CASPAR UEK) oraz w Katedrze Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Jego rozprawa doktorska skupiała się na społecznej konstrukcji tożsamości wśród młodych Kurdów, którzy migrowali z innych części Turcji do Stambułu. Jest autorem publikacji naukowych na temat migracji Kurdów do Stambułu, kultury kurdyjskiej w kontekście edukacji wielokulturowej, specyfiki wyznań religijnych, w których uczestniczą Kurdowie, oraz percepcji Arabskiej Wiosny w Turcji.
Marcin Skupiński - Antropolog społeczno-kulturowy, absolwent, doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UW. Naukowo interesuje się przede wszystkim wpływem polityki i uwarunkowań kulturowych na relacje ludzi ze środowiskiem a także pozapaństwowymi formami organizacji społecznej i ruchami rewolucyjnymi. Od 2019 roku bada konteksty włączania idei ekologii społecznej w Kurdyjskim Ruchu Wolnościowym. W latach 2021-2024 stypendysta w projekcie „Aktywizm i jego moralne i kulturowe podstawy: alternatywne obywatelstwo i rola kobiet w Kurdystanie i diasporze (ALCITfem)” kierowanym przez dr hab. Joannę Bocheńską. Prowadził badania etnograficzne z zamieszkałych przez Kurdów regionach Turcji, Iraku i Syrii. W 2022 roku spędził sześć miesięcy w Demokratycznej Autonomicznej Administracji Północno-Wschodniej Syrii (Rojavie). Współpracownik University of Rojava w Kamiszlo.
